مقالات تخصصی, طیور

علل و عوامل بروز استرس گرمایی در گله های طیور پرورشی

استرس گرمایی در طیور

دمای محیطی بالا سلامت و عملکرد طیور را از طریق ایجاد استرس گرمایی تحت تاثیر قرار می دهد و یکی از علل مهم ایجاد خسارت های اقتصادی در صنعت طیور محسوب می شود.

 استرس گرمایی می تواند به شدت بر روی میزان تولید اثرگذار باشد (2). به  طوری که در دمای محیطی بالاتر از حدود 35 درجه سانتی گراد افزایش تلفات، رشد ضعیف، کاهش شدید تولید و کاهش کیفیت پوسته تخم مرغ و لاشه کاملا مشهود است.

امروزه باتوجه به گرمایش کره زمین، تراکم بالای نگهداری، افزایش تولید و متابولیسم بدن پرندگان، احتمال ایجاد استرس گرمایی بیش تر است. بنابراین بایستی به دنبال راهکارهای مناسب جهت مقابله با این شرایط باشیم.

استرس گرمایی، علل و عوامل

اگر به دلیل بالا بودن دمای محیط، جوجه ها نتوانند میان حرارت تولیدی بدن و حرارت از دست رفته تعادل ایجاد نمایند، استرس گرمایی اتفاق می افتد.

نمودار استرس گرمایی

پرندگان در محدوده حرارتی خنثی یا منطقه آسایش حرارتی انرژی اندکی را صرف تنظیم دمای بدن می نمایند و رفتار طبیعی دارند. در این محدوده انرژی خالص زیادی صرف تولید می شود و بنابراین پرنده بیشترین رشد را در این بازه دارد (1).

این محدوده در پرندگان بین C°25 – C°18 که این بازه جهت حفظ دمای طبیعی بدن پرنده (C°42- C°41) بسیار مناسب است. دمای بالاتر از این بازه احتمال وقوع استرس گرمایی را افزایش می دهد(1). به طوری که افزایش دمای بدن به بیش از C°4 موجب مرگ پرنده می شود.

زمانی که پرنده در موقعیت “درجه حرارت بحرانی بالا” یا “حداکثر درجه حرارت مطلوب” قرار می گیرد، نیاز دارد تا گرما را به صورت فعال از طریق له له زدن از دست بدهد. در این مرحله له له زدن یک پاسخ طبیعی به گرما است و موجب بروز مشکلات آن چنانی نمی شود. اما چنانچه افزایش دما ادامه یابد میزان له له زدن نیز افزایش یافته و تغییر در رفتار، فیزیولوژی و میزان تولید پرنده که اغلب در بازه میان حداکثر درجه حرارت مطلوب و حداکثر اتلاف حرارت رخ می دهد، قابل مشاهده است. چنانچه میزان تولید گرما بیش از “حداکثر اتلاف حرارت” (چه در استرس گرمایی حاد و چه در استرس گرمایی مزمن) باشد، می تواند منجر به تلفات شود (3).

منابع تولید گرما در مرغداری

متابولیسم: گرما در اثر متابولیسم بدن پرندگان تولید می شود و انرژی حاصل از آن صرف نگهداری، رشد و تولید می شود. سن پرنده، وزن پرنده، نژاد، میزان تولید، میزان دریافت مواد غذایی، کیفیت غذا، شرایط محیطی و در درجات بعدی میزان فعالیت و تحرک پرنده بر روی میزان تولید گرما موثر است.

  • گرمای سقف و کف ساختمان مرغداری: توجه داشته باشید که مرطوب بودن بستر مرغداری سبب تشدید حس گرما در طیور تحت استرس گرمایی می شود.
  • گرمای تولید شده توسط لامپ ها و موتورهای الکتریکی

توجه: اصلی ترین منبع تولید کننده گرما در فضای مرغداری ها همان گرمای تولید شده در اثر متابولیسم بدن پرندگان است و گرمای لامپ ها و موتورهای الکتریکی کمتر از 1% این مقدار را تشکیل می دهد (3).

از دست دادن گرما توسط طیور:

پرندگان فاقد غدد عرق هستند بنابراین گرمای اضافی بدن خود را از طریق پنج مکانیسم زیر از دست می دهند:

همرفت

از دست دادن دمای بدن از طریق به گردش درآوردن هوای سرد

پرندگان با پایین آوردن و گستراندن بال های خود، سطحی را که در معرض هوا قرار می گیرد، افزایش می دهند. جریان یافتن هوا به از دست دادن گرما و جایگزین شدن هوای خنک از طریق جریان همرفتی کمک می کند.

اتساع عروق (خنک شدن غیرتبخیری)

استرس گرمایی اتساع عروق و افزایش جریان خون تاج و ریش سبب می شود گرما از نقاط مرکزی بدن به نواحی سطحی منتقل شده و از ان جا دفع شود.

image 17

انتقال گرما از طریق امواج

امواج الکترومغناطیسی گرما را از طریق هوا به یک جسم دور منتقل می کنند. در مورد پرنده نیز حرارت بدن از طریق این امواج به اجسام سردتر در فارم منتقل می شود.

image 16
انتقال گرما از طریق امواج

خنک شدن تبخیری

تنفس سریع و کم عمق با دهان باز (Panting) با افزایش تبخیر آب در دهان و مجاری تنفسی باعث از دست دادن گرمای بدن می شود. این روش تنها زمانی موثر است که میزان رطوبت محیط زیاد نباشد.

image 15
خنک شدن تبخیری

هدایت

از دست دادن گرمای بدن از طریق تماس مستقیم پرنده با اجسام سردتر مانند بستر. مرغ ها به دنبال خنک ترین مناطق در سالن هستند. بدین منظور روی زمین دراز می کشند یا برای یافتن جای خنک تر بستر را حفر می کنند.

گرما همچنین در محیط مرغداری از طریق تهویه هوا و هدایت از طریق سقف و دیوارها (در صورتی که سالن زیر نور مستقیم خورشید قرار نگرفته باشد) از دست می رود (20).

اگر به دلیل بالا بودن دمای محیط، جوجه ها نتوانند بین حرارت تولیدی بدن و حرارت از دست رفته تعادل ایجاد نمایند و گرمای تولیدی بیش از گرمای از دست رفته باشد، استرس گرمایی رخ می دهد.

image 14
هدایت

رابطه استرس گرمایی و رطوبت

دمایی که پرندگان احساس می کنند با درجه حرارت هوا و رطوبت محیط مرتبط است.

اشکال زیر رابطه دما و رطوبت را با استرس گرمایی به ترتیب در مرغان تخم گذار و گوشتی نشان می دهد (20 و 21).

image
image 3
منطقه آسایش
image 6
منطقه خطر
image 5
منطقه هشدار
image 7
منطقه اضطرار

طیور گوشتی:

image 8

تغییرات رفتاری قابل مشاهده در پرندگان در اثر افزایش دما

پرندگان سعی می کنند تعادل گرمایی خود را از طریق تغییرات رفتاری دوباره برقرار کنند. آن ها ممکن است به ترتیب:

  • از سایر پرندگان فاصله بگیرند.
  • به سمت نواحی خنک تر حرکت کنند.
  • بال ها را دور از بدن نگه دارند و نواحی فاقد پر را در معرض هوا قرار دهند.
  • به آرامی له له بزنند. (Panting)
  • بی حال و فاقد تحرک شوند.
  • مصرف غذا را کاهش دهند.
  • مصرف آب را افزایش دهند.
  • خون را از ارگان های داخلی بدن بیشتر به نواحی سطحی انتقال دهند که این حرکت سبب تیره شدن این نواحی می شود.
  • شروع به له له زدن سریع کنند
عوارض استرس گرمایی در پرندگان گوشتیعوارض استرس گرمایی در پرندگان تخمگذار 
کیفیت گوشتتولید تخم مرغ
کاهش شدید متابولیسموزن تخم مرغ
اسیدیته گوشتپوسته تخم مرغ
تغییر رنگ گوشتآلبومین
عملکرد رشدعملکرد رشد
تلفات بیشتر در پرندگان گوشتیتلفات
کانی بالیسمکانی بالیسم
سیستم ایمنیسیستم ایمنی
سایز عضله سینهباروری
تغییر میکروفلور رودهتغییر میکروفلور روده

نکته ای که در رابطه با کاهش اشتها قابل ذکر است این است که به ازای هر C°3 افزایش دما 10 درصد از میزاناشتها کم می شود به طوری که به عنوان مثال در سنین بالا که دمای استاندارد C°23 است دمای C°35 سالن می تواند سبب 40 درصد کاهش اشتها گردد.

مکانیسم استرس گرمایی

افزایش دمای محیط موجب فعال شدن سیستم سمپاتیک و ترشح اپی نفرین از بخش مرکزی غدد فوق کلیه گردیده که موجب تاکی کاردی، افزایش گلوکز خون، تخلیه گلیکوژن کبد، کاهش گلیکوژن ماهیچه ها و افزایش تعداد تنفس می شود. همچنین فعال شدن محور هیپوتالاموس- هیپوفیز- آدرنال موجب ترشح  و آزاد سازی کورتیکوسترون توسط بخش قشری غدد آدرنال گردیده که در استرس گرمایی مزمن موجب تضعیف سیستم ایمنی، تحلیل عضلانی، اختلالات قلبی و کاهش هوشیاری می گردد. بنابراین تغییرات نورواندوکرینی و اختلال در هموستاز بدن موجب کاهش عملکرد رشد و تولید مثل در پرندگان می گردد (4).

image 11

در استرس گرمایی، له له زدن زیاد سبب کاهش دی اکسید کربن و افزایش pH خون می شود. این پدیده که آلکالوز تنفسی نامیده می شود، علت

اصلی مرگ در اثر استرس گرمایی محسوب می شود. له له زدن زیاد همچنین بیکربنات و کلسیم آزاد مورد نیاز برای تشکیل پوسته را از دسترس

خارج می کند که این مسئله در طیور تخم گذار بسیار حائز اهمیت است (5و6). تحت استرس گرمایی آزاد شدن GnRH کاهش می یابد که به

 نوبه خود باعث کاهش غلظت FSH و LH می شود که منجر به کاهش باروری در طیور تخم گذار می گردد.

همچنین در طیور تحت استرس، عوامل اکسیداتیو افزایش می یابند که باعث پراکسیداسیون لیپید شده و  منجر به کاهش کیفیت و  سرعت تشکیل زرده به دلیل تغییر در ترکیب اسید های چرب، پروتئین های شوک حرارتی و سطح آنتی اکسیدان ها در مرغ های تخم گذار می شود (7و8).

image 12

استرس گرمایی همچنین منجر به تغییر در مورفولوژی روده و بخش‌های مختلف آن مانند دئودنوم، ژژنوم و ایلئوم می‌شود و خراش هایی را در این نواحی به وجود می آورد. علاوه بر این، تولید آنزیم های گوارشی مانند تریپسین، کموتریپسین، آمیلاز، ساکارز و … را کاهش می دهد (17-9). در شرایط استرس زا اتصال محکم (Tight Junctions) بین سلول های مخاط روده دچار اختلال شده و ورود پاتوژن ها به گردش خون در اثر نشتی روده، احتمال التهاب سیستمیک مزمن را افزایش داده و توانایی مقاومت پرندگان در برابر بیماری را کاهش می دهد (2، 18 و 19).

image 13

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *