تفاوتهای بالینی نوزما آپیس و نوزما سرانا
نوزما یک بیماری جدی در زنبورعسل بالغ است که توسط قارچهای تک سلولی هاگساز نوزما آپیس و نوزما سرانا تولید میشود. این بیماری، از گرده یا آب آلوده به اسپور وارد کلنی شده و میتواند از طریق تغذیه دهان به دهان (tropholaxis) و بروز رفتار جوریدن (grooming) میان تمامی زنبورها انتقال یابد و سلولهای پوششی دستگاه گوارش آنها را درگیر میکند. قارچها بین 30 تا 50 میلیون اسپور در روده زنبور عسل تولید میکنند که بخش زیادی از این اسپورها از طریق مدفوع آنها دفع میشوند و میتواند بیش از یک سال موجب انتقال بیماری شود.
سه گونه نوزما آپیس (apis) ، سرانا (ceranae) ، نیومانی (neumanni) به عنوان عامل بیماری در زنبورهای عسل شناخته شده است که با توجه به اینکه تا به حال در ایران نوزما نیومانی مشاهده و گزارش نشده است؛ در این مطلب فقط به بررسی تفاوتهای دو گونه مهم نوزما آپیس و نوزما سرانا میپردازیم. هرچند از بسیاری جهات این دو گونه، مشابه یکدیگرند، اما نشانههای بالینی، بیماریزایی و اثرات متفاوتی دارند. در سالهای اخیر انتقال و گسترش سریع نوزما سرانا از زنبورعسل آسیایی (Apis cerana) به زنبورعسل اروپایی (Apis mellifera) موجب تغییرات مهمی در الگوی بیماری در کلنیها شده است.
در این مقاله میخوانید:
پیک زمانی بیماری
شیوع نوزما آپیس در اوایل بهار، شدت میگیرد و با گرمتر شدن تدریجی هوا و افزایش جمعیت کلنی، به مرور از شدت آن کاسته میشود. در صورتی که نوزما سرانا در زمان معینی بروز نمییابد و در سراسر دنیا در تمام طول سال فعال و کلنی در معرض آلودگی است.
علائم تشخیص نوزما سرانا و نوزما آپیس در کلنی
نوزما سرانا با مرگومیر بسیار بالا، توقف تخمگذاری، افت شدید جمعیت، کاهش تولید عسل و در نهایت فروپاشی کلنی بسیار مخربتر از نوزما آپیس است و سلولهای بیشتری را در روده زنبورها تحت تأثیر قرار داده و همچنین آنها را سریعتر از نوزما آپیس از بین میبرد.
نوزما آپیس علائمی نظیر متورم شدن شکم و وجود لکههای قهوهای ناشی از اسهال زنبورها در اطراف دریچه پرواز و بدنه کندو، ضعف پرواز چراگرها، پیادهروی آنها جلوی کندو، کاهش پرورش نوزاد، کاهش طول عمر زنبوران کارگر و در نهایت تلف شدن جمعیت کلنی است.
نبود نشانههای مشخص در نوزما سرانا، تشخیص آن را از نوزما آپیس سختتر میکند و در نتیجه سرعت در روند درمان بیماری را کاهش میدهد.
در فصل زمستان که برای زنبورها امکان انجام پروازهای دفع وجود ندارد، بیماری نوزما در کلنی عیانتر میشود. به همین دلیل به زنبورداران توصیه میشود که الگوی چیدمان را برای زمستانگذرانی به گونهای رعایت کنند که کندوها در موقعیت گرم، نورگیر و همچنین در معرض وزش باد کمتری قرار داشته باشد. در این صورت زنبورها میتوانند برای دفع از کندو خارج شوند. این امر موجب میشود که در صورت ابتلای کلنی به نوزما، از تجمع اسپورهای بیماریزا که به وفور در مدفوع وجود دارد، جلوگیری کرده و از انتقال و شدت بیماری میکاهد.
راههای انتقال نوزما در زنبورستان
- اگر آب و منابع غذایی با مدفوع حاوی اسپور نوزما آلوده شوند، هر زنبوری که از آن غذا یا منبع آب استفاده کند نیز آلوده میشود.
- کلنیهای ضعیف شده به شدت در معرض خطر غارت توسط سایر کندوها قرار دارند. به این ترتیب عامل بیماری به تمام زنبورستان منتقل میشود.
- زنبورهای مبتلا به نوزما دچار ضعف در جهتیابی میشوند؛ به همین دلیل احتمال دریفت و خطا در بازگشت به کلنی بیشتر میشود که احتمال ابتلای سایر کندوها به بیماری را افزایش میدهد.
- استفاده از ابزار مشترک مانند اهرم، دستکش، برس و… در بازدید از کلنیها بدون ضدعفونی، میتواند عامل مهم انتقال بیماری باشد.
- انتقال قاب یا شانهای آلوده بدون اقدامات ضدعفونی لازم از یک کندو به سایر کندوها نیز یکی از مهمترین عوامل شیوع نوزما در زنبورستان است.
راهکارهای پیشگیری از بیماری نوزما در زنبورستان
- ضدعفونی آبشخور زنبورستان
- ضدعفونی شربت و شربتخوری
- ضدعفونی ابزار مشترک بلافاصله بعد از بازدید از هر کلنی
تمامی این اقدامات با استفاده از دو محصول هایپروتیک و نانوسیل بهراحتی و بهصورت مؤثرتری امکانپذیر است. همچنین برای اطمینان بیشتر و جلوگیری از انتقال آلودگی، میتوان قابها را پیش از انتقال به سایر کلنیها نیز اسپری و ضدعفونی کرد.
نکته: بر اساس اظهار نظر متخصصین، در سالهای گذشته موارد بیشتری از نوزما سرانه در کشور به نسبت نوزما آپیس مشاهده شده است.
در صورت هر گونه سوال یا نیاز به مشاوره تخصصی در مورد بیماریهای زنبورعسل، میتوانید از طریق شماره 45-021228240 داخلی 103 با کارشناسان ما در بخش زنبورعسل شرکت کیمیا فام تماس حاصل فرمایید.
