راهنمای تجویز آنتی بیوتیک در طیور
در طب مدرن استفاده از آنتی بیوتیک برای درمان طیف وسیعی از عفونتها در انسان و حیوانات ضروری است. اما نکته حائز اهمیت گسترش مقاومت ضد میکروبی (Antimicrobial Resistance; AMR) است که به عنوان یک تهدید جدی برای سلامت انسانها و حیوانات در سراسر دنیا در حال افزایش است. استفاده نابجا و افسار گسیخته از این داروها فشار انتخابی زیادی بر جمعیتهای میکروبی برای تکامل صفات مقاوم وارد میکند. در نتیجه این فرایند، اثربخشی داروهای ضدمیکروبی روز به روز کاهش یافته و درمان بیماریها در انسان و حیوانات را با پیچیدگی و حتی عدم پاسخ دهی مواجه کرده است. اگرچه مقاومت به داروهای ضد میکروبی به طور طبیعی در میکروارگانیسم ها رخ میدهد اما به کارگیری صحیح این داروها این روند را کند خواهد کرد.
ما در این مجموعه سعی داریم تا با ارائه نکات کلیدی در تجویز داروهای ضد میکروبی، نقش کوچکی در بهبود سلامت جامعه و افزایش بهره وری ایفا نماییم.
در این مقاله میخوانید:
برخی از پارامترهای مداخله گر در فارماکوکینتیک داروها
متابولیسم در پرندگان
اگرچه مطالعاتی در رابطه با متابولیسم ترکیبات بیگانه از جمله عوامل ضد میکروبی در پرندگان انجام گرفته است، اما این روند در پرندگان در مقایسه با پستانداران به خوبی شناخته نشده است. یکی از نکات قابل توجه در پرندگان، توانایی آن ها در متابولیسم موننسین و سایر یونوفوره ها است که امکان استفاده از این داروها را در پرندگان با ایمنی بیشتری نسبت به بسیاری از گونه های پستانداران فراهم مینماید. اما زمانی که موننسین همزمان با تیامولین تجویز می شود، با مهار آنزیم های سیتوکرومی، متابولیسم موننسین کاهش یافته درنتیجه موجب تجمع دارو شده و امکان بروز مسمومیت را افزایش میدهد. از میان یونوفوره ها، متابولیسم لازالوسید کم تر تحت تاثیر مصرف همزمان با تیامولین قرار گرفته و مسمومیت ایجاد نمی کند. بدیهی است که متابولیسم داروها در پرندگان دارای ویژگی های منحصر به فردی است که این ویژگی ها حتی در بین گونه های مختلف پرندگان نیز متفاوت است. بنابراین استفاده از داروهای جدید یا داروهای شناخته شده در گونه های جدید بایستی با احتیاط صورت گیرد.
جذب
جذب داروها به سطح مواد شیمیایی می تواند منجر به کاهش دسترسی موضعی و سیستمیک آن دارو شود به عنوان مثال می توان به تداخل میان بنتونیت با تایلوزین، مایکوتوکسین بایندرها و تتراسایکلین ها اشاره کرد.
حلالیت و شلاتاسیون تتراسایکلین ها
فراهمی زیستی (Bioavailability) کلرتتراسایکلین می تواند در حضور غلظت های بالای کلسیم و سدیم سولفات کاهش یابد. همچنین ممکن است فراهمی زیستی کلرتتراسایکلین در محیط اسیدی و به دنبال تجویز سیتریک اسید به جوجه ها و بوقلمون ها افزایش یابد.
تداخلات دارویی
از جمله این تداخلات دارویی (Drug interaction) میتوان به تداخل میان یونوفوره ها و فلورفنیکل، موننسین و سولفانامید ها و تیامولین با یونوفوره ها (همانند تیامولین و موننسین، تیامولین و سالینومایسین) اشاره کرد. به طور کلی زمانی که بیش از یک دارو به طور همزمان مورد استفاده قرار میگیرد، بایستی احتمال وقوع تداخلات دارویی در نظر گرفته شود.
تداخلات دارویی با ترکیبات گیاهی
اغلب گیاهان حاوی مواد فعال زیستی هستند که میتواند منجر به تداخل دارویی گردد به عنوان مثال در برخی از مطالعات انجام گرفته، مصرف همزمان سیلیمارین و داکسی سایکلین تداخلات دارویی گزارش شده است.
سختی آب
آبهای با درجه سختی بالا میتوانند منجر به تداخل در جذب انروفلوکساسین و در نتیجه کاهش غلظت پلاسمایی شوند. همچنین سختی آب، فراهمی زیستی تتراسایکلین ها را نیز کاهش میدهد.
تخریب میکروبی
گونههای لاکتوباسیلوس موجود در چینه دان پرندگان منجر به تخریب آنتی بیوتیک اریترومایسین به روش مصرف خوراکی میشوند.
خوراک
مصرف دارو به همراه خوراک برای برخی از داروها میتواند موجب کاهش جذب دارو از لوله گوارشی گردد. به عنوان مثال فراهمی زیستی تتراسایکلین ها به همراه خوراک به طور قابل ملاحظهای کاهش مییابد.
ضدعفونی کننده های آب
ضدعفونی کنندههای آب میتوانند بر پایداری عوامل ضد میکروبی مانند آموکسی سیلین و تیامولین تأثیر منفی بگذارند.
عدم دقت در تعیین دوز
اضافه کردن دارو به آب یا دان جمعیت پرندگان با وزن و سطح سلامت متفاوت، دریافت دوز قابل پیش بینی، دقیق و مورد انتظار را غیرممکن میسازد. می توان اقداماتی را برای افزایش دقت ارائه کرد، اما همیشه پرندگانی وجود دارند که کمتر یا بیشتر از دوز مورد نظر دریافت میکنند.
سن
سن پرندگان میتواند بر روی فارماکوکینتیک دارو اثر بگذارد. همچنین گزارش شده است که سن، فراهمی زیستی انروفلوکساسین را تحت تاثیر قرار داده به طوری که میزان آن در هشت هفتگی جوجهها 15/9% بیش از این میزان در چهار هفتگی بوده است. درحالی که، غلظت پلاسمایی سولفاکینوکسالین و سولفادیمیدین در جوجههای جوانتر بیش از جوجههای با سن بالاتر است. همچنین سن و میزان رشد جوجهها همچنین اثر قابل توجهی بر روی فارماکوکینتیک فلورفنیکل دارد.
تنوع جدایه های باکتریایی
در مطالعهای چندین جدایه از گالی باکتریوم آناتیس (Gallibacterium anatis) از ارگانهای مختلف پرندگان تخم گذار جدا شد و نتایج نشان داد مقاومت ضد میکروبی در میکروارگانیسمهای جدا شده بسیار قابل توجه است. بنابراین چنانچه دوز دارو جهت کنترل طیف جدایههای مقاوم کافی نباشد میتواند به طور قابل توجهی بر روی موفقیت درمان اثر بگذارد.
تنوع شبانه روزی
نتایج حاصل از بررسی غلظت تایلوزین موجود در پلاسمای جوجههای گوشتی در طول یک شبانه روز نشان داد که میزان این دارو در شب زیر غلظت درمانی آن است، که یافته ای نامطلوب محسوب میشود که احتمالا به دلیل عدم مصرف آب و دان در طول شب اتفاق افتاده است. فارماکوکینتیک سولفادیمیدین خوراکی در جوجهها، تفاوتهای چشمگیری در طول شبانه روز دارد و این موضوع اثربخشی دوز درمانی سولفادیمیدین خوراکی را زیر سوال میبرد.
کبد چرب
کبد چرب نیز جزو عواملی است که در جوجه ها منجر به تغییرات قابل توجهی در فارماکوکینتیک داروهای همچون اریترومایسین، لینکومایسین و اکسی تتراسایکلین میشود.
طعم
گیرندههای طعم تلخ (T2R) در جوجه ها محدود است. گیرندههای اومامی (T1R1/T1R3) نیز به اسیدهای آمینه مانند آلانین و سرین پاسخ میدهند. جوجهها فاقد حسگر شیرینی T1R2 مشابه پستانداران هستند. بنابراین احتمالا مکانیسمهای مستقل از T1R2 برای سنجش گلوکز به ویژه در جوجهها مهم است.
حسگرهای شیمیایی غذا در پرندگان در دستگاه گوارش و هیپوتالاموس وجود دارند و مربوط به سیستم غدد درون ریز هستند که واسطه ارتباط روده و مغز جهت کنترل مصرف خوراک هستند. اگرچه ممکن است لزوماً مربوط به طعم نباشد، اما نشان داده شده است که مصرف آب در پرندگانی که لازالوسید استفاده کردهاند، افزایش مییابد که این نکته به دلیل مرطوب شدن بستر از نکات منفی برای مصرف این دارو محسوب میشود.
فرمولاسیون
مطالعات متعددی در ارتباط با نقش فرمولاسیون در فارماکوکینتیک دارو انجام گرفته است و نتایج حاکی از آن است که فرمولاسیونهای بهبود یافته داکسی سایکلین با تغییر در پروفایل های فارماکوکینتیک در جوجه های گوشتی درمان شده مرتبط است.
جنسیت
همچنین در برخی از مطالعات که نقش جنسیت در پروفایل فارماکوکینتیک بررسی شده است نتایج نشان میدهد که فارماکوکینتیک داروهای ضدمیکروبی از جمله سولفانامیدها در مرغها و خروسها متفاوت است. به عبارت دیگر این مسئله در اثر بخشی دارو نیز میتواند موثر باشد هر چند ممکن است در همه موارد معنی دار نباشد.
بیماری
همان طور که میدانید مطالعات فارماکوکینتیک اغلب در پرندگان سالم انجام میشود در حالی که وجود بیماری میتواند تأثیر قابل توجهی بر فارماکوکینتیک دارو داشته باشد. مثالهای زیر پیچیدگی و غیرقابل پیش بینی بودن اثرات بیماریها بر فارماکوکینتیک عوامل ضد میکروبی مختلف را نشان داده است.
- آلودگی بوقلمونها به پاستورلا مولتوسیدا منجر به افزایش غلظت پلاسمایی کلرتتراسایکلین نسبت به بوقلمونهای غیرآلوده میشود و همچنین اسید سیتریک که عامل شلاته کننده کاتیونهای دو ظرفیتی مانند کلسیم و منیزیم است، منجر به افزایش سطح پلاسمایی کلرتتراسایکلین در پرندگان آلوده و غیرآلوده می شود.
- از سوی دیگر ماکزیموم غلظت پلاسمایی دانوفلوکساسین درجوجههای آلوده به پاستورلا مولتوسیدا کاهش داشت اما غلظت آن به اندازه ای بود که بیماری را کنترل نماید. اگرچه در مواردی که حداقل غلظت مهاری باکتری(MIC) افزایش مییابد این حالت صدق نمیکند. همچنین دانوفلوکساسین در اردک های آلوده به پاستورلا مولتوسیدا سطح زیر منحنی غلظت پلاسما – زمان (AUC) بالاتری دارد.
- داکسی سایکلین غلظت پلاسمایی و نیمه عمر کمتری در جوجه های آلوده به مایکوپلاسما گالی سپتیکوم نشان داده است.
- حداکثر غلظت پلاسمایی(Cmax) انروفلوکساسین درجوجه های گوشتی آلوده به اشریشیا کلی کاهش نشان داده است.
- انروفلوکساسین جذب کندتر و نیمه عمر حذف کوتاه تری در جوجه های گوشتی آلوده به اشریشیا کلی داشته است.
- آلودگی جوجه های گوشتی با اشریشیا کلی با کاهش حجم توزیع(Vd) و نیمه عمر حذف فلورفنیکل همراه بوده است.
- سولفاکلرپیریدازین/ تریمتوپریم در جوجه های مبتلا به کوریزای عفونی غلظت های پلاسمایی بالاتر و کلیرنس کمتری را نشان داده است.
نتیجه گیری
تعداد زیادی از فاکتورهای دارویی، فیزیولوژیکی، پاتولوژیکی و فارماکولوژیکی توصیف شدهاند که بر روی فارماکوکینتیک و نتایج بالینی استفاده از داروهای ضدمیکروبی، خصوصا در پستانداران موثرند. البته مثالهای متعددی از فاکتورهای موثر بر فارماکوکینتیک و نتایج بالینی استفاده از این داروها در طیور وجود دارد که تعدادی از آنها در زیر آورده شده است. در نظر گرفتن این موارد به تعیین دوز یا مشخص کردن علت پاسخ دهی ضعیف به درمان، کمک بسیاری مینماید. درمان مؤثر پرندگان با داروهای ضد میکروبی مستلزم درک عوامل متعددی است که بر روی انتخاب داروی مناسب، دوز و روش تجویز آن دارو اثر میگذارند. انتخاب درست این موارد امکان درمان صحیح و اثربخشی مناسب داروها با کم ترین عوارض را ایجاد کرده و از تلف شدن سرمایه و زمان جلوگیری خواهد کرد. ما در شرکت کیمیا پخش فام از گذشته تا کنون همواره تلاش کردیم تا آخرین اطلاعات را با زبانی ساده در اختیار همکاران و مشتریان خود قرار دهیم. مقاله ارائه شده اولین بخش از مجموعه “راهنمای تجویز آنتی بیوتیک در طیور” است که توسط گروه علمی شرکت کیمیا پخش فام ترجمه، گردآوری و ویرایش شده است. امید است این مجموعه اندکی بتواند راه گشای مشکلات موجود در صنعت پرورش طیور باشد.
