مدیریت مرغ گوشتی در هوای گرم

خلاصه

تولیدکنندگان مرغ گوشتی در تلاش هستند بهترین عملکرد را از گله‌های خود به‌دست آورند. برای دستیابی به این هدف، باید محیط و شرایطی فراهم کنند که به پرندگان اجازه دهد پتانسیل ژنتیکی خود را در دامنه وسیعی از شرایط محیطی نشان دهند. این امر مستلزم توجه دقیق به رفاه پرنده، کیفیت جوجه، تغذیه، مدیریت و محیط است.

دستیابی به پتانسیل ژنتیکی در دوره‌هایی که دمای محیط به‌طور مفرط یا طولانی ‌مدت،  بالا امی باشد، مجموعه‌ای از چالش‌های خاص را برای تولیدکننده مرغ گوشتی ایجاد می‌کند. نکته کلیدی داشتن سالن ‌هایی است که محیط در آنها قابل کنترل باشد و استفاده از راهبردهای مدیریتی مشخصی که به کاهش تأثیر استرس حرارتی در دمای بالا بر عملکرد پرندگان کمک کند.

این مقاله به ارائه راهنماییهایی در مورد بهترین روش‌های مدیریت گله‌ها در دوره‌های دمای بالای محیط می‌پردازد.

اهمیت مدیریت انسانی در گله

در حالی که روش‌های ثبت دقیق داده‌ها برای رشد، مصرف خوراک و مرگ‌ومیر همچنان در حال تکامل‌است و وسیله مهمی برای پایش پیشرفت گله و نشان‌دادن زمان بروز مشکل به شمار می‌روند، نباید از حس و تجربه نگهدارنده گله غفلت کرد. اغلب تغییرات رفتاری قبل از کاهش تولید دیده می‌شوند و واکنش به موقع به تغییرات رفتاری می‌تواند از بروز مشکل جدی‌تر جلوگیری کند. آگاه‌بودن از رفتار طبیعی گله در محیطی که طیور در آن قرار دارند، و دانستن زمان و معنی تغییرات این رفتارهای طبیعی، بخش کلیدی در تعیین این است که آیا محیط برای گله مناسب است یا خیر.

دماهای بالا در هچری — جلوگیری از کم‌آبی جوجه‌ها

جوجه تازه خارج‌شده از تخم مرغ قادر نیست به‌خوبی دمای بدن خود را تنظیم کند. بنابراین جوجه‌ها کاملاً تحت تأثیر دمای هوا، رطوبت و سرعت هوا در محیط خود قرار دارند. برای بروز حداکثر پتانسیل ژنتیکی و رفاه طیور از روز اول، دما و رطوبت در هچری باید طوری باشد که جوجه‌ها دچار کم‌آبی نشوند. در دوره‌ گرمای هوا، اهمیت داشتن شرایط محیطی مناسب در داخل هچری بیشتر است. اگر شرایط محیطی خارجی گرم باشد، ممکن است جوجه‌ها هنگام ورود به فارم در معرض دمای پرورش بیش از حد معمول قرار گیرند، و در برخی مناطق این دما بالای خارجی با رطوبت پایین همراه خواهد بود.

در هچری، دو شاخص اصلی که نشان می‌دهند شرایط مناسب است و عبارت‌اند از:

• بازده جوجه (وزن جوجه در زمان هچ به‌عنوان درصدی از وزن تخم‌گذاری شده).
• وضعیت پوسته تخم در زمان تخلیه جوجه‌ها (لکه‌های مکونیوم).

بازده ایده‌آل جوجه بین ۶۷–۶۸٪ است. بازده‌های جوجه کمتر از ۶۷٪ منجر به جوجه‌های کم‌آب‌شده می‌شود که ذخیره زرده کمی دارند و بسیار فعال و پرصدا هستند.

سه دلیل اصلی برای داشتن بازده جوجه پایین وجود دارد:

• دمای بالای انکوباتور.
• رطوبت پایین انکوباتور.
• طولانی بودن زمان هچ جوجه‌ها قبل از تخلیه.

شدت لکه‌های مکونیوم روی پوسته تخم در زمان برداشتن جوجه‌ها نشانگر خوبی است برای اینکه آیا جوجه‌ها بیش‌ازحد در هچر نگه داشته شده‌اند و در نتیجه در معرض خطر کم‌آبی قرار دارند یا خیر. کثیف‌ترین پوسته‌های تخم از پنج سبد منتخب تصادفی در هر گله باید برای درجه لکه ‌مکونیوم امتیازدهی شوند (شکل ۱).

شکل ۱: امتیاز مکونیوم پوسته  تخم در زمان برداشتن جوجه‌ها

موارد 1 و 2 قابل قبول است.

آرامش جوجه ها در محل نگهداری و هنگام حمل‌ونقل

در هوای گرم، حتی بیش از معمول باید اطمینان حاصل شود که شرایط درست در زمان نگهداری و حمل جوجه‌ها برقرار است، در غیر این صورت عملکرد بعدی گله گوشتی ممکن است به‌طور منفی تحت تأثیر قرار گیرد. دما، رطوبت و جریان هوا باید مناسب باشند و دقت شود که هوا مستقیماً به سمت جعبه‌های جوجه‌ها دمیده نشود.

خلاصه شرایط بهینه نگهداری و حمل جوجه

• دما: 22 تا 28 درجه سانتی‌گراد ( 72 تا 81 درجه فارنهایت )
• رطوبت: حداقل 50 درصد RH
• تبادل هوا: 0.71 مترمکعب ( 25 cfm ) در دقیقه برای هر 1000 جوجه

بهترین روش برای پایش آسایش جوجه‌ها در این زمان عبارت است از:

• دمای مخرج جوجه
• رفتار جوجه‌ها

دمای بهینه مخرج جوجه 39.4 تا 40.5 درجه سانتی‌گراد است. دمای مخرج باید روی نمونه‌ای از جوجه‌ها در محل نگهداری اندازه‌گیری شود؛ نمونه‌ها باید از بالا، وسط و پایین قفسه جعبه‌های جوجه گرفته شوند.

حصارهای محیطی (شکل 2) که در فواصل 30 متری نصب می‌شوند و محوطه‌هایی با اندازه برابر ایجاد می‌کنند، که به حفظ یکنواختی تراکم در سراسر سالن کمک خواهند کرد. این حصارها باید به‌محض آن‌که پرندگان به کل سالن دسترسی پیدا کردند نصب شوند. از حصارهای بدون روزنه نباید استفاده کرد، زیرا جریان هوا را محدود می‌کنند.

شکل 2: نمونه‌ای از حصار محیطی

دوره آغازین پرورش

در فصل گرم و نیز در هوای سرد، محیط سالن باید 24 ساعت پیش از ورود جوجه به مزرعه ثابت نگاه داشته شود. شرایط ایده‌آل عبارت‌اند از:

• دمای سالن: 30 درجه سانتی‌گراد
• دمای بستر: 28 تا 30 درجه سانتی‌گراد
• رطوبت نسبی: 60 تا 70 درصد
• سرعت هوا: 0.15 متر بر ثانیه

اگر در زمان جوجه‌ریزی، دمای داخل سالن بالاتر از 30 درجه سانتی‌گراد باشد، باید نکات زیر در نظر گرفته شود:

• جوجه‌ها در اوایل صبح، زمانی که دما پایین‌تر است، جوجه‌ریزی شوند.
• سالن پیش از جوجه‌ریزی به‌طور کامل آماده شده باشد تا پرندگان در سریع‌ترین زمان ممکن مستقر شوند.
• دسترسی آسان و فوری به آب ضروری است.
• جیره تازه در دفعات زیاد و به مقدار کم در اختیار جوجه‌ها قرار گیرد.
• لازم است عایق‌بندی سالن، به‌ویژه در سطح سقف به خوبی انجام پذیرفته باشد.

در مناطقی که رطوبت نسبی پایین است، باید اقداماتی برای افزایش رطوبت سالن تا سطح توصیه‌شده انجام شود، برای مثال با استفاده از فوگرها یا در درجه‌ای کمتر، با افزودن منابع آب باز.

در مناطقی رطوبت نسبی بالا ، توانایی پرندگان برای دفع حرارت از طریق تبخیر محدود می‌شود و در عمل، پرندگان دمایی بالاتر از آنچه دماسنج سالن نشان می‌دهد احساس می‌کنند. برای جبران این وضعیت، ممکن است لازم باشد دمای تنظیمی سالن کاهش یابد. جدول 2 نمونه‌ای از تغییرات لازم در دمای خشک‌سنجی با افزایش رطوبت نسبی را نشان می‌دهد. هرگونه تغییر در محیط باید بر اساس رفتار پرنده انجام شود.

جدول ۲: مثال‌هایی از دمای خشک (Dry Bulb) مورد نیاز برای دستیابی به دمای معادل در رطوبت نسبی (RH) مختلف

نکته: دماهای حباب خشک در رطوبت نسبی ایده‌آل برای سنین مشخص، با رنگ قرمز مشخص شده‌اند (اعداد جدول).

(دمای هوا به سانتی‌گراد است. محاسبات بر اساس فرمول دکتر مالکوم میچل از کالج کشاورزی اسکاتلند است.)

مدیریت بستر و جایگاه

حتی در هوای گرم، کاهش عمق اولیه بستر به کمتر از مقادیر توصیه شده (حداقل ۵ سانتی‌متر یا ۲ اینچ) توصیه نمی‌شود. اگر فارم‌ها از سیستم‌های کنترل محیطی کافی برخوردار نباشند و دمای خارجی بالا باشد، مصرف آب افزایش می‌یابد؛ بنابراین ضروری است که بستر به اندازه کافی عمیق باشد تا رطوبت اضافی ناشی از ریزش آب را جذب کند.

در دمای بالا، باید از رهاسازی جوجه‌ها در کل سالن در زمان جوجه‌ریزی پرهیز کرد. جوجه‌ ریزی در ابتدا باید حداکثر در ۵۰٪ فضای کف سالن انجام شود. این کار تحریک به خوردن خوراک، آشامیدن آب، مدیریت اولیه گله و کنترل شرایط پرورش (Brooding) را آسان‌تر می‌کند.

در هوای گرم، تحریک و تشویق جوجه‌ها به نوشیدن آب حیاتی است. تعداد صحیح آبخوری‌ها و آبخوری‌های کمکی باید در زمان جوجه‌ریزی تأمین شود تا جوجه‌ها دسترسی سریع و آسان به آب داشته باشند (جدول ۳).

جدول ۳: نیازهای آبخوری برای جوجه‌های گوشتی

اگر در فارم  از سیستم آبخوری نیپل استفاده می‌شود، ارتفاع نیپل و فشار آب باید متناسب با سن و رشد پرنده تنظیم گردد (شکل ۳). قبل از ورود جوجه‌ها، خطوط نیپل باید تکان داده یا ضربه زده شوند تا یک قطره آب روی هر نیپل ظاهر شود. بررسی دبی (Flow rate) نیپل‌ها در طول دوره پرورش برای اطمینان از مصرف صحیح آب، یک اقدام مدیریتی ضروری است. بسته به دمای محیط، دبی آب باید به گونه‌ای باشد که نسبت آب به دان حداقل ۱.۸ تا ۲.۲ به ۱ حفظ شود. در آبخوری‌های کله‌قندی، باید مرتباً چک شود که سطح آب همیشه برای جوجه‌ها به راحتی در دسترس باشد.

( شکل 3 ) تنظیم ارتفاع فعلی آبخوری نیپل متناسب با سن پرنده

دمای ایده‌آل آب برای جوجه‌ها ۱۸ تا ۲۱ درجه سانتی‌گراد است (جدول ۴).

جدول ۴: تأثیر دمای آب بر میزان مصرف

در هوای گرم، حفظ خنکی آب و اطمینان از دسترسی پرنده به آب تمیز و تازه در هر زمان، بسیار مهم است. روش‌های خنک‌سازی آب عبارتند از:

• شستشوی (Flush) خطوط آبخوری.
• عایق‌بندی یا سایه‌اندازی لوله‌های آب.
• ترجیحا قرار گرفتن تانک‌ها و لوله‌های آب در زیر زمین.
• اجتناب از استفاده از مخازن آب سیاه یا تیره رنگ.

مصرف آب باید روزانه ثبت و بررسی شود. نسبت آب به دان بین ۱.۷:۱ تا ۱.۸:۱ نرمال است، اما بسته به دما و رطوبت می‌تواند تا ۲.۲:۱ افزایش یابد. نیاز به آب به ازای هر ۱ درجه سانتی‌گراد افزایش دما بالای ۲۱ درجه، حدود ۶.۵٪ افزایش می‌یابد و در مناطق گرمسیری، دمای بالای محیط می‌تواند مصرف آب را تا دو برابر افزایش دهد.

پایش رفتار جوجه

در طول دوره پرورش، رفتار جوجه‌ها باید دائماً زیر نظر باشد، زیرا رفتار آن‌ها اصلی‌ترین شاخص برای راحتی (Comfort) گله است (شکل ۴). به عنوان یک قانون کلی، اگر جوجه‌ها به طور یکنواخت در سراسر فضای پرورش پخش شده باشند، شرایط محیطی مطلوب است. اگر جوجه‌ها در نزدیکی دیواره‌های سالن یا محیط پرورش تجمع کرده‌اند و یا له له می‌زنند، محیط بیش از حد گرم است و باید تعدیل شود.

برعکس، اگر جوجه‌ها در نقاط خاصی از سالن یا محیط پرورش جمع شده‌اند، نشان‌دهنده عدم یکنواختی شرایط محیطی در سالن است. ممکن است اثر «سرمای باد» (Windchill) وجود داشته باشد یا رطوبت نسبی و دمای مؤثر بیش از حد پایین باشد.

رفتار جوجه‌ها در شرایط محیطی مختلف  ( شکل 4،5،6 )

( تصویر 4 : رفتار جوجه‌ها: هنگامی که شرایط محیطی مناسب)                                               ( تصویر 5: رفتار جوجه‌ها در شرایط محیطی بیش از حد سرد:                                         ( تصویر 6: رفتار جوجه ها در شرایط محیطی بیش از حد گرم:

باشد، جوجه‌ها به‌طور یکنواخت در سراسر محوطه پرورش پراکنده می‌شوند)                     جوجه‌ها زیر وسایل گرمایشی یا در محدوده پرورش دور هم جمع می‌شوند.(                                     جوجه‌ها در نزدیکی دیواره‌های سالن یا محوطه پرورش و دور از منابع حرارتی تجمع می‌کنند و له له می‌زنند.

ارزیابی انباشتگی چینه دان (Crop Fill)

همیشه بررسی «چینه دان» برای اطمینان از صحت شرایط پرورش و تشویق جوجه‌ها به خوردن و آشامیدن توصیه می‌شود (جدول ۵).

جدول ۵: اهداف ارزیابی چینه دان (درصد جوجه‌های دارای چینه دان پر)

تفسیر رفتارهای جوجه:

• شرایط ایده‌آل: جوجه‌ها به طور یکنواخت در کل فضای پرورش پخش شده‌اند.
• شرایط سرد: جوجه‌ها در زیر منابع گرمایشی یا در نقاط خاصی از محیط پرورش به هم چسبیده‌اند.
• شرایط گرم: جوجه‌ها در نزدیکی دیواره‌های سالن یا حاشیه محیط پرورش، دور از منابع گرمایشی تجمع کرده و/یا له له می‌زنند.

تهویه (Ventilation)

تهویه و حفظ محیطی یکنواخت و راحت برای پرنده در هوای گرم، عامل کلیدی در محدود کردن اثر منفی دمای بالا بر عملکرد جوجه‌های گوشتی است. دو نوع اصلی سالن پرورش عبارت‌اند از:

• سالن‌های با تهویه کنترل‌شده و بسته: به دلیل استفاده از فن‌ها و ورودی‌های هوا (Inlet)، کنترل بهتری بر شرایط محیطی سالن فراهم می‌کنند.

• سالن‌های باز با تهویه طبیعی: معمولاً سالن‌های بدون دیوار هستند که از تهویه طبیعی بهره می‌گیرند، و در برخی موارد دیوارهای جانبی توپر دارند. کنترل محیط در این سالن‌ها دشوارتر است، اما می‌توان از فن‌ها در داخل سالن برای چرخش و حرکت هوا استفاده کرد.

سالن‌های کنترل‌شده و بسته

سالن‌های کنترل‌شده یا بسته دارای تهویه مکانیکی بوده و کنترل بسیار بهتری بر شرایط داخلی فراهم می‌کنند، چراکه با دیوارها بسته می‌مانند و تهویه سالن از طریق فن‌ها و ورودی‌های هوا انجام می‌شود. مشخصات اصلی این فارم‌ها عبارت‌اند از:

• عایق‌بندی مناسب، بخصوص در سقف.

• توانایی پشتیبانی از سه مرحله تهویه:

• تهویه حداقلی (Minimum Ventilation)
• تهویه انتقالی (Transitional Ventilation)
• تهویه تونلی (Tunnel Ventilation)

• آب‌بندی کافی برای کنترل فشار منفی و جریان هوا به داخل سالن.

• فراهم‌سازی سیستم‌های سرمایش تبخیری.

برای مدیریت صحیح تهویه، مشاهده رفتار پرنده در سراسر سالن ضروری است. پرنده‌ها باید به‌طور یکنواخت در تمام سالن پخش باشند و نه در یک نقطه تجمع کنند و نه له‌له بزنند.

عایق‌بندی مناسب در سالن‌های کنترل‌شده به خنک نگه‌داشتن سالن در هوای گرم کمک می‌کند. اگر عایق‌بندی ناکافی باشد، با افزایش دمای خارجی، دمای داخل سالن بیش از حد طبیعی بالا می‌رود.

نکته مهم آن است که اگر دمای داخلی سالن از نقطه تنظیم (Set Point) فراتر رود، فن‌ها شروع به کار کرده و جریان هوا در سالن افزایش می‌یابد و در نتیجه اثر «سرمای باد» (Windchill) ایجاد می‌شود. در جوجه‌های جوان حتی در هوای گرم، اثر سرمای باد (تهویه بیش از حد) باعث سرما خوردن پرنده‌ها می‌شود و باید از آن اجتناب کرد.برای جلوگیری از اثر سرمای باد در جوجه‌های جوان، توصیه‌های مدیریتی زیر باید رعایت شود:

• از تهویه انتقالی و تونلی تا سن ۱۰ روزگی اجتناب شود، مگر اینکه رفتار پرنده‌ها نشان دهد بیش از حد گرم هستند و نیاز به افزایش تهویه است.

• فن‌های تهویه حداقلی تنها زمانی باید به‌طور پیوسته کار کنند که دمای هوا ۲ درجه سانتی‌گراد (۳.۶ فارنهایت) بالاتر از نقطه اپتیمم تنظیم باشد.

• سالن‌ها باید از نظر آب‌بندی صحیح و فشار منفی مناسب با استفاده از آزمایش دود (Smoke Test) بررسی شوند. اگر فشار منفی صحیح نباشد و چرخش هوا ناکافی باشد، هوای ورودی به سالن — حتی اگر گرم باشد — می‌تواند مستقیماً روی پرنده‌ها بوزد و باعث اثر سرمای باد یا جریان هوای سرد (Draft) شود.

تهویه انتقالی گرمای اضافی را زمانی که دما از نقطه تنظیم بالاتر می‌رود از سالن خارج می‌کند. هرچند در این حالت هوا روی پرنده‌ها حرکت می‌کند، اما تهویه انتقالی هوا را مستقیماً به پرنده‌ها نمی‌ وزد.

تا جایی که ممکن است از تهویه انتقالی استفاده کنید و سپس به تهویه تونلی روی آورید، حالتی که در آن تمام هوا به جای ورودی‌های دیوار جانبی، از تونل مکیده می‌شود. رفتار پرنده را مشاهده کنید تا تشخیص دهید آیا جابه‌جایی به تهویه تونلی ضروری است یا نه. تنها زمانی از ورودی‌های تونل استفاده کنید که رفتار پرنده نشان دهد تهویه انتقالی دیگر جوجه‌ها موجب آسایش جوجه ها نمی شود.

در جریان تهویه تونلی، حجم زیاد هوا، جریان هوای پرسرعتی روی پرنده‌ها ایجاد می‌کند و اثر سرمای بادی به وجود می‌آورد که به خنک ماندن پرنده‌ها کمک می‌کند. سرعت هوا و اثر سرمای باد را می‌توان با تغییر تعداد فن‌های در حال کار تغییر داد. تصمیم درباره تعداد فن‌های فعال باید بر اساس رفتار پرنده گرفته شود.

در هوای گرم، تهویه تونلی را می‌توان با سرمایش تبخیری تقویت کرد. سرمایش تبخیری باید همیشه بر پایه ترکیبی از دما و رطوبت عمل کند و هرگز فقط بر اساس دما یا زمان روز. چنانچه رطوبت نسبی بیش از ۷۵٪ باشد، نباید از سرمایش تبخیری استفاده کرد، زیرا رطوبت نسبی محیط را افزایش می‌دهد و در شرایطی که سطح رطوبت نسبی از قبل بالاست، توانایی پرنده در دفع گرما محدود می‌شود. با این حال، در زمان‌های مناسب از روز یا مناطقی که رطوبت نسبی به‌طور طبیعی پایین است، سرمایش تبخیری گام ضروری بعدی در خنک نگه‌داشتن پرنده‌های مسن‌تر است، زمانی که تهویه تونلی دیگر کافی نیست. بار دیگر، مشاهده رفتار پرنده باید مبنای تغییرات در تهویه قرار گیرد.

تصویر 7 : نمونه‌ای از افزایش دما و کاهش رطوبت در طول روز

سالن‌های باز با تهویه طبیعی(Open‑Sided)

دستیابی به کنترل کافی محیط در سالن‌های باز در مناطقی با دمای بالا و رطوبت زیاد به‌ویژه دشوار است. سالن‌های باز باید دست‌کم عایق‌بندی خوب داشته باشند و مجهز به فن‌های چرخشی و مه‌پاش (Fogger) باشند. در دوره پرورش ، حتی اگر دما بالای ۳۲ درجه سانتی‌گراد (۸۹.۶ فارنهایت) باشد، باید از افت غیرمنتظره دما و ورود هوای پرسرعت به سالن در سطح پرنده اجتناب شود.

پرده‌های اتوماتیک می‌توانند از افت ناگهانی دما جلوگیری کنند و به کنترل مقدار، سرعت و جهت هوای ورودی به سالن کمک کنند. در سالنهای اتوماتیک، سنسورهای دما باید در داخل و در هر دو طرف سالن و در نزدیکی دیوارها نصب شوند. برای پایش باید به سرعت و جهت باد توجه داشت تا پرده‌ها متناسب با شرایط خارجی باز و بسته شوند و کنترل بهتری بر محیط داخل سالن حاصل شود. پس از سن ۱۰ روزگی و زمانی که پرهای پشت جوجه‌های گوشتی کامل شده باشد، آن‌ها بیشتر در معرض تنش گرمایی قرار می‌گیرند و باید رفتار پرنده را برای تعیین صحت شرایط محیطی با دقت بیشتری زیر نظر گرفت. در سالن‌های باز می‌توان از فن‌های چرخشی برای افزایش حرکت هوا و بهبود جریان هوا روی پرنده‌ها استفاده کرد. در روزهای گرم که حرکت هوای بیرون اندک یا صفر است، فن‌های چرخشی به ایجاد اثر سرمای باد نیز کمک می‌کنند.

فن‌های چرخشی باید سرعت هوای میانگین ۳ متر بر ثانیه (۵۹۱ فوت بر دقیقه) را در سطح پرنده ایجاد کنند، هرچند سرعت هوا بسته به فاصله از فن متغیر است. در حالت ایده‌آل، فن‌ها باید در دو ردیف در هر طرف سالن نصب شوند تا هوای خنک‌تر و کم‌رطوبت‌تر موجود در خارج را به داخل بکشند. فن‌ها باید طوری تنظیم شوند که هوا را به شکل مورب در عرض سالن به گردش در آورند و نباید در نزدیکی هیچ سطح توپری قرار گیرند که جریان هوا را محدود کند. در دماهای بالا، اگر رطوبت نسبی کمتر از ۷۵٪ باشد، می‌توان از نازل‌های پاشش یا مه‌پاش‌ها همراه با فن‌های چرخشی برای افزایش اثر سرمایشی استفاده کرد. نازل‌های پاشش فقط زمانی باید به کار گرفته شوند که فن‌های چرخشی فعال باشند تا از مشکلات بستر خیس جلوگیری شود و اثرات منفی افزایش رطوبت نسبی بدون چرخش هوا کاهش یابد؛ چنین شرایطی به افت عملکرد و احتمالاً تلفات پرنده منجر می‌شود.

تغذیه (Nutrition)

خوراک و تغذیه می‌تواند تأثیر چشمگیری بر نحوه واکنش جوجه‌های گوشتی به دمای گرم محیط داشته باشد.

شکل خوراک

ارائه خوراک با کیفیت فیزیکی خوب (جدول ۶) انرژی مصرف‌شده و حرارت تولیدشده حین مصرف خوراک را به حداقل می‌رساند.

جدول ۶: شکل خوراک و اندازهٔ ذرات توصیه‌شده بر اساس سن در جوجه‌های گوشتی

در هوای گرم دو مشکل اصلی کیفیت خوراک باید اجتناب شود:

• ذرات با اندازه ناهمگون.

• سطوح بالای خوراک پودر  (ذرات کوچک‌تر از ۱ میلی‌متر).

هر دو این مشکلات کیفیت خوراک باعث افزایش ضایعات و ضریب تبدیل خوراک و افزایش انرژی مصرفی می‌شوند. هدف آن است که میزان ذرات ریز (کوچک‌تر از ۱ میلی‌متر) در خوراک به کمتر از ۱۰٪ کاهش یابد.

مواد مغذی جیره

استفاده از منابع پروتئینی با کیفیت بالا مهم است. به‌جای تراکم (Density)، باید قابلیت هضم (Digestibility) اسیدهای آمینه افزایش یابد. اسیدهای آمینه باید متعادل شوند تا پروتئین اضافی به حداقل برسد. تأمین انرژی جیره از طریق چربی‌ها به‌جای کربوهیدرات‌ها مفید است. چربی‌ها انرژی بیشتری دارند و هضم‌پذیرترند، بنابراین گرمای تلف‌شده و تولید حرارت کمتری در جریان مصرف خوراک ایجاد می‌کنند. در خوراک استارتر توصیه می‌شود از چربی‌هایی استفاده شود که درصد بیشتری چربی غیراشباع دارند. در خوراک‌های رشد و پایانی، چربی‌های غیراشباع باید محدود شوند (حداکثر ۱٪ اسید لینولئیک) تا از چرب شدن لاشه جلوگیری شود.

افزودن بیکربنات سدیم (برای تأمین حدود ۵۰٪ سدیم جیره) نشان داده شده است که اثر تنش گرمایی را در جوجه‌های گوشتی کاهش می‌دهد. علاوه بر آن، تغذیه با جیره‌هایی با «تعادل الکترولیتی جیره» (DECAB؛ که به‌صورت میزان سدیم + پتاسیم − کلر تعریف می‌شود) در حدود ۲۲۰ تا ۲۴۰ میلی‌اکی‌والان بر کیلوگرم می‌تواند به کاهش تلفات مرتبط با تنش گرمایی کمک کند و ممکن است اثرهای منفی هوای گرم بر سرعت رشد را نیز کاهش دهد. کربنات پتاسیم نیز می‌تواند به بهبود تعادل الکترولیتی جیره و کاهش اثر تنش گرمایی کمک کند. در دوره پرورش در هوای گرم، جوجه‌ها ممکن است دما و رطوبت بالایی را تجربه کنند که مصرف خوراک را کاهش می‌دهد. در این زمان افزایش سطح سدیم جیره (تا حداکثر ۰.۲۳٪) می‌تواند مفید باشد.

ویتامین‌های E، D، A، C و نیاسین اثر مثبتی بر پاسخ پرنده به شرایط گرم دارند. به‌عنوان یک قاعده کلی، زمانی که دما بین ۲۱ تا ۲۸ درجه سانتی‌گراد است، این ویتامین‌ها می‌توانند به‌ازای هر ۱ درجه سانتی‌گراد به میزان ۱.۲۵٪ افزایش یابند. هنگامی که دما از ۲۸ درجه سانتی‌گراد بالاتر می‌رود، ویتامین‌ها باید به‌ازای هر ۱ درجه سانتی‌گراد به میزان ۲.۵٪ افزایش یابند.

در هوای گرم، انتخاب ضدکوکسیدیوز باید با دقت انجام شود؛ از ضدکوکسیدیوزهایی که می‌توانند تولید حرارت بدن را افزایش دهند باید اجتناب شود.

تغذیه در خنک‌ترین بخش روز یک راهبرد مفید در هوای گرم است. با این حال، اگر تغذیه به بخش خنک‌تر روز محدود شود، باید دقت کرد که مصرف خوراک کاهش نیابد. پرنده‌ها نباید برای مدت طولانی بدون خوراک بمانند، زیرا این امر بر رشد اثر می‌گذارد و ممکن است در زمان تغذیه موجب افزایش خراشیدگی پوست شود. در سالن‌های بسته که کنترل نور آسان است، می‌توان در گرمای روز دوره‌های تاریکی (Dark Period) ایجاد کرد.

جمع‌آوری (گرفتن پرنده — Catching)

در دوره‌های هوای گرم، جمع‌آوری پرنده‌ها باید در شب انجام شود تا از دمای بالا اجتناب شود. با این حال، در برخی مناطق دمای شب همچنان ممکن است بالا باشد و رطوبت نسبی پس از غروب خورشید افزایش یابد. در سالن‌های بسته، حتی اگر درب اصلی سالن باز باشد، در طول جمع‌آوری هرگز نباید تهویه قطع شود. این کار به حفظ جریان هوا در اطراف پرنده‌ها کمک می‌کند. درب جمع‌آوری ترجیحاً باید در انتهای مخالف سالن نسبت به فن‌های تونل قرار گیرد.

دسترسی نامحدود به آب باید تا لحظه جمع‌آوری فراهم باشد. دسترسی به آب با موارد زیر تسهیل می‌شود:

• استفاده از چند خط آبخوری.

• تفکیک پرنده‌ها به دسته های کوچک.

• حذف تدریجی آبخوری‌های کمکی در جریان جمع‌آوری.

• نصب فن‌ در نزدیکی وسیله حمل و نقل در حین بارگیری پرنده‌ها مفید است و اطمینان می‌دهد که جریان هوا بین قفس‌ها برقرار باشد.

تعداد پرنده در هر قفس حمل باید مطابق قوانین محلی باشد و به وزن بدن جوجه‌های گوشتی، فاصله فارم تا کشتارگاه، وضعیت سلامت پرنده‌ها، سابقه فارم و پیش‌بینی دما و رطوبت بستگی دارد. در دماهای بالا، تعداد پرنده در هر قفس باید کاهش یابد.

پس از پایان بارگیری، وسیله نقلیه باید در اسرع وقت فارم را ترک کند و در طول مسیر تا کشتارگاه، توقف‌های راننده باید مطابق الزامات قانونی محلی به حداقل برسد.

در کشتارگاه، کامیون‌ها باید زیر سایه‌بان نگهداری شوند. فن‌های داخل کامیون‌ها و محوطه‌های نگهداری پرنده باید فعال باشند. اگر دمای محیط بالا و رطوبت نسبی کمتر از ۷۵٪ باشد، در محوطه نگهداری باید از مه‌پاش‌ همراه با فن‌ استفاده شود و  تخلیه باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام شود.

جمع‌بندی

هنگام پرورش جوجه‌های گوشتی در هوای گرم، مشاهده رفتار پرنده برای اطمینان از راحتی آن‌ها، حفظ رفاه (Welfare) و امکان بروز حداکثر ظرفیت ژنتیکی ضروری است.

نکات کلیدی مدیریت جوجه‌های گوشتی در هوای گرم عبارت‌اند از:

• مشاهده رفتار پرنده و مدیریت محیط متناسب با آن.

• پیشگیری از کم‌آبی بدن در کارخانه جوجه‌کشی.

• اطمینان از مدیریت صحیح جوجه‌ها در محوطه نگهداری کارخانه جوجه‌کشی و حین حمل‌ونقل برای جلوگیری از گرمایش بیش از حد.

• تعیین تراکم پرورش بر اساس نوع فارم و شرایط محیطی.

• فراهم‌کردن شرایط مناسب پرورش که رفتار تغذیه و آشامیدن را تحریک کند.

• مدیریت محیط فارم با در نظر گرفتن رابطه میان دمای حباب خشک و رطوبت نسبی.

• ارائه خوراک پلت‌شده با کیفیت بالا و بررسی تنظیم تراکم مواد مغذی و تغذیه در خنک‌ترین بخش روز.

• جمع‌آوری در خنک‌ترین بخش روز.

خاویر آسنسیو، مدیر خدمات فنی Aviagen در غرب اروپا
ژوئیه 2016