دیستمپر؛ ویروسی با هزار رنگ و چهره!

شاید جالب باشد بدانید یکی از ویروس‌های مهم حیوانات خانگی که می‌تواند گونه‌های وحشی دیگر را هم درگیر کند خلق و خوی آن‌ها را تغییر می‌دهد! ویروسی که باعث می‌شود حیوان رنگ عوض کند و چهره‌های دیگری از خود نشان دهد؛ ویروس دیستمپر!

یکی از مهم‌ترین ویروس‌های مسری و خطرناک در طب داخلی دام کوچک ویروس دیستمپر است. این ویروس بسیاری از حیوانات اهلی و وحشی، سگ سانان و پستانداران آبزی را تحت تاثیر قرار می‌دهد و همچنان تهدید مهمی برای حیات وحش و حیوانات خانگی محسوب می‌شود.

دلایل مختلفی وجود دارد که همچنان بر واکسینانسیون علیه دیستمپر، پیشگیری و مدیریت‌های درمانی علیه آن تاکید می‌شود:

• این ویروس با توجه به راه انتقال، بسیار مسری است.
• دیستمپر علائم بالینی متنوع و مشترکی با سایر بیماری‌های دارد و همین موضوع باعث می‌شود تا گاهی نسبت به تشخیص آن غفلت شود.
• بسته به نوع علائم بالینی دیستمپر ممکن است درمان قطعی نداشته باشد.

دیستمپر چطور وارد بدن می شود؟

دیستمپر از راه ترشحات تنفسی منتقل می‌شود و بنابراین بسیار مسری است. با این حال ویروس حساسیت بالایی نسبت به خشکی، گرما و بسیاری از ضدعفونی کننده‌های معمول دارد و بنابراین تنها در صورت تماس مستقیم حیوانات ویروس منتقل می‌شود. در صورت تماس سگ‌های واکسینه نشده با سگ‌های آلوده یا افت ایمنی بدن احتمال درگیری به صورت بالینی یا تحت بالینی بالا می‌رود.

علائم دیستمپر معمولا از سن سه تا شش ماهگی و همزمان با حذف آنتی بادی‌های مادری ظاهر می‌شود. ویروس بعد از ورود به بدن از طریق مجاری هوایی به عقده‌های لنفاوی وارد شده و در آنجا تکثیر پیدا می‌کند. به تدریج و از طریق جریان خون ویروس به بسیاری از بخش‌های حیاتی بدن مثل سیستم عصبی و تنفس حمله می‌کند و علائم می‌دهد.

برخی از سگ‌هایی که به دیستمپر آلوده می‌شوند ممکن است هیچ نوع علائمی نشان ندهند و صرفا به صورت تحت بالینی درگیر شوند. در این حالت معمولا بعد از چند روز و حتی بدون درمان آلودگی رفع می‌شود.

دیستمپر چطور و کجا اثر می کند؟

دیستمپر به محض ورود به بدن بخش‌های بالایی دستگاه تنفس و لوزه‌ها را متاثر می‌کند و از این راه به شاهراه‌های عروقی اصلی بدن پخش می‌شود. از آنجایی که ویروس به بافت‌های لنفاوی منتشر می‌شود بنابراین افت قابل توجه سلول‌های ایمنی لنفوسیت را در خون مشاهده می‌کنیم و ممکن است به دنبال آن تب گذرا رخ دهد.

بسته به محلی که بار ویروسی تحت تاثیر قرار می‌دهد علائم گوارشی مشابه با پاروویروس نظیر اسهال، بی اشتهایی و استفراغ، علائم تنفسی نظیر سرفه، ترشحات بینی و چشمی و التهاب ملتحمه، علائم چشمی مثل تغییرات ساختاری و کوری، تغییرات پوستی و سرانجام عوارض عصبی را انتظار داریم. مهم‌ترین موضوعی که باعث می‌شود دستمپر بیماری خطرناکی باشد عوارض عصبی است که در اغلب موارد در غیاب علائم سیستمیک نظیر تب، عوارض تنفسی یا گوارشی بروز پیدا می‌کند.

دیستمپر را چطور تشخیص می دهند؟

به صورت تخصصی تشخیص این بیماری با افزایش سن و ظهور علائم بالینی متنوعی که دارد سخت‌تر می‌شود. اکثر علائم عصبی به ویژه اگر در توله سگ‌های کم سن و سال (زیر یک سال) رخ دهند مهر تایید این بیماری هستند. این در حالی است که این بیماری هزار رنگ و چهره می‌تواند علائم گوارشی و تنفسی نظیر بسیاری از بیماری‌های عفونی دیگر داشته باشد و همین موضوع باعث می‌شود تا تشخیص قطعی دیستمپر برای کلینیسین زمانبر و برای بیمار هزینه بیشتری داشته باشد.  

کلینیسین‌ها و صاحبان حیوانات باید بدانند که خیلی از تست‌های رایج نظیر آزمایش‌های خون به تنهایی حضور یا عدم حضور بیماری را تایید نمی‌کنند. آزمایش خون، نمونه ادرار و مایع مغزی نخاعی ممکن است در بیمار مبتلا به دیستمپر کاملا طبیعی باشد. روش‌های عکسبرداری هم اختصاصی نیستند و در اکثر موارد کمکی به تشخیص نمی‌کنند.

علائم بالینی، تاریخچه و تست‌های تشخیصی در کنار یکدیگر در تشخیص سریع تر عارضه راهگشا هستند. اخیرا استفاده از روش‌های مولکولی رایج‌تر شده و با نمونه برداری از ترشحات مختلف بدن می‌توان مسیر تشخیص را هموارتر کرد. به عنوان کلید تشخیصی در سگ‌های جوان با علائم عصبی لازم است همواره دیستمپر در لیست تشخیص‌های تفریقی کلینیسین قرار داشته باشد.

در حال حاضر روش‌های میکروبیولوژی ارزش تشخیصی خیلی بیشتری دارند. الایزا از تست‌های رایجی است که جهت جداسازی آنتی ژن (ویروس) استفاده می‌شود. مزیت این تست سریع و ارزان بودن آن است؛ اما ممکن است با واکسیناسیون اخیر تداخل ایجاد کند و به این ترتیب نتایج مثبت کاذب به دنبال داشته باشد. PCR روش در دسترس‌تری است که در اکثر مراکز درمانی انجام می‌شود. اما کلینیسین باید بداند که حساسیت و ویژگی این روش کاملا نسبی است و برای این که دقت آزمایش بالا برود لازم است نمونه برداری از موضع‌های مختلف انجام گیرد. به علاوه واکسیناسیون اخیر هم می‌تواند درست مثل الایزا در نتایج تست تاثیر داشته باشد.

دیستمپر درمان می شود؟

اگرچه درمان‌های زیادی به عنوان داروی اختصاصی CDV در مقیاس آزمایشگاهی تست و بررسی شده اما به طور کلی مدیریت این بیماری همچنان غیراختصاصی و حمایتی است. مهم‌ترین مشکلی که در درمان دیستمپر با آن روبرو هستیم آن است که این ویروس گنجیدگی داخل سلولی ایجاد می‌کند و خیلی از داروها قادر نیستند از سد خونی مغزی به خوبی عبور کنند.

خیلی از علائم گوارشی و تنفسی بدون مداخله بهبود پیدا می‌کنند؛ اما بسته به وضعیت بیمار ممکن است به بستری، اکسیژن تراپی، کوپاژ و مانیتورینگ بیشتر نیاز باشد. با توجه به احتمال وقوع عفونت‌های ثانویه لازم است آنتی بیوتیک تراپی، درمان علائم گوارشی و مایع درمانی هم انجام شود.

مهم ترین چالشی که در درمان CDV با آن روبرو هستیم احتمال وقوع علائم عصبی است. این علائم ممکن است ثابت یا پیش رونده باشد و به ندرت برطرف می‌شوند. در این صورت علائم توسط کلینیسین و با دارو درمانی کنترل می‌شود؛ اما پیش آگهی بیمار در صورت بروز علائم عصبی با توجه به امکان پیشرفت علائم همچنان محتاطانه و حتی ضعیف است.

پیش آگهی دیستمپر: به آینده امیدوار باشیم؟

یکی از مهم‌ترین مسائلی که در مدیریت بیماران مبتلا کمک کننده است پیش آگهی و امید به آینده بیماران است. ابتلا به دیستمپر با وجود واکسیناسیون مرتب نشانگر عدم بازدهی واکسن، تزریق نادرست، نگهداری و انبار اشتباه آن است که در مجموع اثرگذاری آن را کاهش می‌دهد.

پیش آگهی بیماری در صورت عدم بروز علائم عصبی و بسته به وضعیت بیمار ممکن است خوب باشد. در خیلی از موارد علائم عصبی و تنفسی ناشی از دیستمپر به صورت خود به خودی محدود می‌شوند؛ اما در برخی موارد هم به بستری نیاز داریم و لازم است بیمار از با درمان‌های حمایتی تحت نظر قرار گیرد.

چطور دیستمپر را از محیط پاک کنیم؟

ضدعفونی کننده‌های معمول می‌توانند دیستمپر را از محیط به طور کلی حذف کنند. علاوه بر ضدعفونی کننده ازدحام سالن‌های پرورش، مراکز نگهداری و بخش‌های بستری و پانسیون‌ها هم می‌تواند ریسک فاکتور مهمی در انتقال دیستمپر باشند. نکته مهم دیگر در مدیریت دیستمپر موضوع قرنطینه است. دوره کمون بروز علائم عصبی در بیماران ممکن است تا 6 هفته متغیر باشد و بنابراین قرنطینه کردن بیماران هم کار دشواری به نظر می‌رسد.