درباره پن لوکوپنی گربه چه می‌دانید؟

مشکلات گوارشی شایع‌ترین شکایت‌هایی هستند که کلینیسین‌ها از سمت صاحبان پت با آن روبرو می‌شوند. در بین عوامل عفونی ایجاد کننده التهاب گوارشی، پن لوکوپنی گربه یکی از شایع‌ترین بیماری‌های ویروسی است که می‌تواند در هر سن و سالی، به ویژه سنین پایین‌تر گربه‌ها را درگیر کند. ویروسی که حتی یادآوری اسم آن نیز برای خیلی از افراد رعب آور است!

پن لوکوپنی بیشتر در گربه‌های واکسینه نشده که با هم نگهداری می‌شوند شایع تر است و گربه‌های واکسینه نشده که در محیط آزاد هستند احتمال ابتلا بیشتری دارند. این بیماری گسترش جهانی دارد و با توجه به تشابه ماهیت و راه انتقال آن با پاروویروس سگ سانان علائم مشابهی با آن ایجاد می‌کند.

فرقی نمی‌کند گربه شما چه سن و سالی دارد، واکسینه شده یا در چه محیطی نگهداری می‌شود. پن لوکوپنی گربه همیشه در کمین است و کلینیسین‌ها و صاحبان حیوانات خانگی باید اطلاعات کافی درباره این بیماری داشته باشند.

پن لوکوپنی گربه؛ هم خانواده دیگر پاروویروس

عامل پن لوکوپنی از هر نظر با پاروویروس مشابهت دارد. ویروسی که با تهاجم به سلول‌های گوارشی همان علائم را اما این بار در گربه‌ها ایجاد می‌کند. پن لوکوپنی گربه‌ها یا FPV در اکثر موارد با علائم گوارشی ظاهر می‌شود؛ اما ویروس‌های دیگری نظیر کلسی ویروس، کرونا ویروس یا FeLV هم ممکن است همین علائم را در گربه ها ایجاد کنند. جالب این که FPV می‌تواند بک سگ‌ها هم منتقل شود اما نه علائم بالینی ایجاد می‌کند و در مدفوع دفع می‌شود.

نحوه بیماری زایی و علائم پن لوکوپنی گربه

FPV هم درست مثل پاروویروس سگ سانان ازراه مدفوعی- دهانی و یا وسایل آلوده نظیر لباس و کفش منتقل می‌شود. ویروس به محض ورود به بدن در بافت‌های لنفاوی تکثیر شده و از این راه به بخش‌های مختلفی که میتوز یا تقسیم سلولی بالاتری دارند دست اندازی می‌کند. اگر بافت مهمی مثل مغز استخوان درگیر شود اولین اتفاق می‌تواند کاهش لوکوسیت‌های خون باشد. همزمان بافت‌های لنفاوی بدن هم با تکثیر ویروس تخریب می‌شوند و شرایط برای آلودگی‌های باکتریایی ثانویه نیز فراهم می‌شود.

تثبیت عفونت در بدن می‌تواند عوارض مختلف دیگری هم به دنبال داشته باشد. به عنوان مثال در گربه‌های آبستن در صورتی که مادر ایمنی کافی نداشته باشد احتمال سقط، ناباروری و ناهنجاری‌های مادرزادی نیز وجود دارد. حتی ممکن است عوارض ویروس بچه گربه‌ها را بعد از تولد و تا سن یک هفتگی درگیر و با تخریب فیبرهای پورکنژ مخچه، یکی از سه قسمت اساسی دستگاه عصبی مرکزی قدامی را تخریب کند.

علائم بالینی گربه‌ها بسته به شدت ضایعه، ایمنی بدن و ارگانی که تخریب شده متفاوت است. تب، بی‌اشتهایی، درد در ناحیه شکم، اسهال، استفراغ، کمرنگ شدن مخاطات، افت دما، کاهش ضربان قلب و هوشیاری حیوان از علائم شایعی هستند که حین معاینه جلب توجه می‌کنند. دربچه گربه هایی که عوارض مخچه‌ای ایجاد می‌شود اولین چیزی که حین معاینه و برای صاحب پت جلب توجه می‌کند عدم تعادل از نوع مخچه‌ای،  کاهش واکنش‌های وضعیتی و گاه عدم حضور رفلکس بینایی است.

راه‌های تشخیص پن لوکوپنی گربه‌ها

علاوه بر کیت‌های تشخیصی سریع، آزمایش خون ساده اولین و در دسترس‌ترین روش تشخیصی FPV است. همان طور که از نام این ویروس مشخص است اولین تغییر آزمایش خون کاهش لوکوسیت های بدن یا لوکوپنی است. اما طبق تجربه و بر اساس مطالعات بالینی صورت گرفته، بسیاری از گربه‌های مشکوک ممکن است لوکوگرام نرمال داشته باشند. بنابراین صرفا با توجه به طبیعی بودن آزمایش خون نمی‌توان آلودگی با ویروس FPV را رد کرد.

آزمایش خون بیوشیمی ممکن است افت مقادیر آلبومین و گلوبولین، کلسترول و اختلالات الکترولیتی را نشان دهد. در گربه‌هایی که عفونت شدیدتر است ممکن است مقادیر اوره بالا برود و شرایط ازوتمی رخ دهد.

تست های مولکولی هم برای ارزیابی پن لوکوپنی گربه معرفی و بررسی شده اند. الایزا و PCR از تست‌های رایجی هستند که دقت آن‌ها کاملا به نمونه و نوع تست بستگی دارد و ممکن است موارد مثبت و منفی کاذب نیز گزارش شود.

مدیریت و درمان پن لوکوپنی

درمان‌های حمایتی راه حل مدیریتی خیلی از بیماری‌های ویروسی ترسناک نظیر پن لوکوپنی هستند. از آن جایی که بیماری در سن و سال پایین به ویژه در بچه گربه‌ها رخ می‌دهد همزمان با درمان باید سطح گلوگز سرم بررسی شده و در صورت افت قند از سرم قندی استفاده شود.

اگرچه روی تغذیه دستی در FPV تاکید می‌شود اما لازم است در این مورد احتیاط کنید. تغذیه دستی ریسک وقوع آسپیراسیون ریوی را بالا می‌برد؛ به ویژه اگر حیوان استفراغ دارد.

پیش آگهی پن لوکوپنی و چالش‌ها

این ویروس گربه‌ها را در سنین مختلف درگیر می‌کند و بر حسب شدت آلودگی، اقدامات درمانی و شرایط بیماری پیش آگهی مختلفی دارد. به طور کلی حداقل طول درمان 5 روزه برای مدیریت پن لوکوپنی گربه‌ها لازم است. در صورتی که گربه بعد از 5 روز بهبود یابد معمولا ریکاوری و سلامت کامل حاصل می‌شود.

کلینیسین‌ها باید بدانند که طول درمان پن لوکوپنی گربه بر اساس آمار منتشر شده می‌تواند بیشتر از پاروویروس باشد. مطالعات مختلفی هم درباره مرگ و میر ناشی از FPV صورت گرفته است که طبق آن 20 تا 50 درصد گربه‌ها در جمعیت‌های مختلف جان سالم به در بردند. مهم‌ترین فاکتوری که می‌تواند روی مرگ و میر بچه گربه‌ها به صورت مستقیم اثر بگذارد لوکوپنی (و نه لنفوپنی) است. پیش آگهی بچه گربه‌هایی که علائم مخچه‌ای دارند نیز متوسط است. برخی از گربه‌ها می‌توانند با علائمی مثل لرزش سر، عدم تعادل و مشکلات ناشی از هیپوپلازی مخچه عمر مفید و به اندازه سایر گربه‌ها داشته باشند.

ایمنی زایی و واکسیناسیون علیه پن لوکوپنی

گربه‌هایی که یک بار به پن لوکوپنی مبتلا می‌شوند معمولا نسبت به ابتلا مجدد ایمنی کافی پیدا می‌کنند. اکثر واکسن‌هایی که در بازار موجود هستند به شرط رعایت زنجیره سرد، نخوه انتقال و ترزیق (چه کشته و چه تخفیف حدت یافته) در پیشگیری از ابتلا موثر هستند. در صورتی که ایمنی مادری وجود نداشته باشد یک هفته بعد از تزریق تک دوز واکسن FPV ایمنی ایجاد می‌شود. البته برنامه واکسیناسیون دو دوز به فاصله سه تا چهار هفته همواره توصیه می‌شود؛ چون ما دقیقا درباره میزان آنتی بادی مادری در خون به ویژه در سنین ابتدایی مطمئن نیستیم.

به طور کلی پروتکل واکسیناسیون نقش ویژه‌ای در پیشگیری از FPV ایفا می‌کند. برای مقابله با آنتی بادی مادری، آخرین واکسن نباید قبل از 16 تا 20 هفتگی تزریق شود؛ چرا که طبق مطالعات صورت گرفته آنتی بادی مادری احتمالا تا 12 هفتگی در خون وجود دارد.

به عنوان کلینسین دقت داشته باشید که واکسیناسیون گربه آبستن با واکسن‌های تخفیف حدت یافته ریسک ایجاد هیپوپلازی مخچه و سقط جنین را بالا میبرد. پس استفاده از این نوع واکسن در زمان آبستنی منع مصرف دارد.

چطور از پن لوکوپنی پیشگیری کنیم؟

برای پیشگیری از انتقال عفونت‌های شایع ویروسی مثل پن لوکوپنی گربه‌ها راه‌های پیشگیری مهم‌تر از روش‌های درمان است. مهم‌ترین اصل در معرفی و انتقال گربه جدید به محیطی که قبلا گربه یا گربه‌های دیگری در آن حضور داشتند قرنطینه آن است. گربه‌های جدید باید برای یک تا دو هفته قرنطینه باشند و سپس با واکسیناسیون کامل به محیط مورد نظر انتقال داده شوند.

زمان طغیان بیماری به ویژه در مراکز نگهداری گربه‌ها و برای حیواناتی که به آن‌ها مشکوک هستیم راهکارهای مدیریتی مختلفی وجود دارد. تزریق سرم حاوی تیتر بالای آنتی بادی از گربه سالم به جمعیت مشکوک یا در معرض خطر نتایج امیدبخشی داشته است؛ اما تنها زمانی قابل اجرا است که علائم بالینی ظهور نکرده‌اند.

در مراکز یا منازلی که قبلا گربه‌های آلوده رفت و آمد داشته‌اند لازم است محیط با ضدعفونی کننده موثر (درست مشابه با پاروویروس سگ‌ها) پاکسازی شود. سفید کننده و هیدروژن پراکسید از ترکیبات موثری هستند که می‌توانید برای سطوح و وسایل مرتبط با گربه‌های آلوده استفاده کنید.