پیشگیری و درمان لوک اروپایی (EFB)
Melissococcus plutonius عامل باکتریایی بیماری لوک اروپایی (EFB) در نوزادهای زنبورعسل است که کلنی را به شدت درگیر چالش میکند. بیماری لوک اروپایی یکی از بیماریهای شایع در زنبورستانها در سراسر جهان است که با توجه به علائم ظاهری آن، به راحتی قابل تشخیص است. روش تست چوب کبریت راه آسان و مرسوم میان زنبورداران برای صحت تشخیص این عفونت باکتریایی است. در این مطلب سعی داریم که علائم بروز بیماری، روشهای تشخیص، پیشگیری و درمان آن را بررسی کنیم.
در این مقاله میخوانید:
علائم ظاهری تشخیص بیماری لوک اروپایی (EFB)
هنگام بازدید قابها اگر به نشانههای زیر برخورد کنیم میتوان مشکوک شد که کلنی ما مبتلا به لوک اروپایی است:
- علیرغم وجود ملکه جوان و قوی، تخمریزی از انسجام کافی برخوردار نباشد و شفیرهها به صورت پراکنده مشاهده شوند.
- در قابهای مختلف، نوزادان مرده یا مشکوکی مشاهده شوند.
- لاروهای مرده معمولا به رنگ زرد تیره یا قهوهای در میآیند.
- قابهای حاوی نوزادان بوی نامطلوب یا ترشیدگی بدهند.
- لارو زنبورعسل سالم باید به شکل حرف C (هلالی) باشد؛ در صورت ابتلا به لوک اروپایی لاروها در داخل سلول حرکت کرده و پیچ خوردهتر میشود. همچنین برخی از آنها به دیواره سلول میچسبند.
روش انجام تست چوب کبریت
ابتدا کندوی مشکوک به بیماری را با دستکش یک بار مصرف باز میکنیم. با استفاده از یک چوب کبریت درون یک سلول نوزاد مرده را هم زده و سپس به آهستگی بیرون میکشیم. اگر به صورت یک توده کشسان و کوتاه 5/1 سانتیمتری باشد میتوان گفت که کلنی مبتلا به لوک اروپایی شده است. اگر این توده نازک و بلندتر حدود 3 سانتیمتر باشد کلنی مبتلا به لوک آمریکایی است.
نکته: توصیه میشود همواره در زمان مشاهده علائم مشکوک، یک یا چند نمونه از کندو به آزمایشگاه جهت تایید صحت تشخیص ابتلا به بیماری با استفاده از آزمایش رنگآمیزی گِرَم، ارسال شود و در طول دوره مراقبت از کندو با افراد باتجربه و صلاحیتدار در ارتباط باشید.
همواره علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد!
هر کندو معادل یک موجود زنده در نظر گرفته میشود که زنبورها سلول های تشکیلدهنده آن هستند و در دستههای مختلف به انجام وظایف خاصی مشغول هستند؛ بدین طریق زندگی زنبورها به شکل تنگاتنگی به یکدیگر وابسته است. اگر یکی از زنبورها به بیماری مبتلا شود به سرعت بین آنها شیوع مییابد و سلامت کلنی را تحت تاثیر قرار میدهد. در زنبورداری تجاری زمینه برای شیوع و انتقال بیماریهای از کندو به کندو، زنبورستان به زنبورستان و منطقه به منطقه فراهمتر است.
در شروع فصل زنبورداری اولین قدم برای مدیریت بیماریها، رعایت اصول بهداشتی و ضدعفونی با روش استاندارد است. راهی که هزینههای زنبورستان ما را به شدت کاهش میدهد و زحمت ما را در ادامه کمتر میکند.
در فصل کار زنبورستان با رعایت اصول کمهزینهتر مانند ضدعفونی ابزار مشترک با مواد موثر و انتخابی بلافاصله بعد از بازدید از هر کلنی منجر میشود در صورت ابتلا یک کندو به لوک اروپایی از سرایت آن به از کندویی به کندوهای دیگر و از زنبورستان به زنبورستانهای دیگر، جلوگیری شود. اگر با یک اهرم آلوده سر چند کندو را باز کنید، بیماری را مثل یک سرنگ آلوده از یک نفر به نفر دیگر، به سرعت منتقل میکنید. پس عاقلانهتر است پس از هر بازدید اهرم، دستکش و برس را ضدعفونی کنید.
مناسب ترین ماده ضدعفونیکننده که در حین عملیات زنبورداری، مادهای است که نیاز به آبکشی و خشک شدن نداشته باشد که زمان طلایی هنگام بازدید تلف نشود البته در کنار این ویژگیها هم باید اثرگذاری بالا و هم توانایی ضدعفونی سطوح مختلفی را داشته باشد چرا که در حین بازدید ما با لوازم فلزی مانند کاردک، پلاستیکی مثل برس و دستکش چرمی سر و کار داریم. مواد ضدعفونیکننده بر پایه آب اکسیژنه در فرمولاسیون خاص تجاری و عاری از فلزات سنگین، بهترین گزینه برای سهولت کار و نتیجهگیری موثر در زنبورستانهاست. محلول کیمیا هایپروتیک تنها ماده ضدعفونیکننده موجود در بازار که تمام ویژگیهای یاد شده را دارد.
مدیریت گندزدایی کلنیها نیز به طور موثری بر ابتلا و انتقال بیماری تاثیر دارد. از مهمترین روشهای مدیریتی با هدف کنترل شیوع بیماری لوک میتوان به فشرده بودن کندو (تناسب قابها با جمعیت)، نگهداری زنبورستانهای ضعیف و قوی در دو محل جداگانه و عدم تحریک بیموقع کلنیها به تخمریزی در فصول سرد سال اشاره کرد.
لوک اروپایی چگونه درمان میشود؟
هنگامی که اقدامات پیشگیرانه موفقیتآمیز نباشد، برای مقابله با عامل بیماری، باید رویکرد درمانی با داروی مناسب را آغاز کرد. آنتیبیوتیکهای موثر در درمان عفونت باکتریایی لوک اروپایی به ترتیب اثربخشی لینکومایسین، تایلوزین و اکسیتتراسایکلین است.
در استفاده از آنتیبیوتیکها باید دقت داشته باشیم که اگر بیشتر از زمان توصیه شده مصرف کنیم، مازاد آن به صورت باقیمانده دارویی در عسل مشخص و در نهایت موجب افت کیفیت محصول ما میشود و تاییدیه استاندارد لازم برای صادرات جهانی را نخواهد گرفت. پس قبل از استفاده حتما به دستور مصرف تجاری آن توجه کنید.
استفاده نامناسب و بدون نظر توصیه شده توسط متخصص از آنتیبیوتیکها منجر به مقاومت زنبورها در برابر آن میشود و اثرگذاری دارو در هر بار مصرف کاهش مییابد و کلنیهای ما در نهایت به آنتیبیوتیکها مقاوم شده و استفاده از آنها در درمان بیماری لوک اروپایی بینتیجه خواهد بود.
خانهتکانی!
یکی از روشهای به روز در دنیا برای درمان لوک آمریکایی، روش خانهتکانی که به روش دانمارکی هم معروف است که در موارد شدید ابتلا به لوک اروپایی نیز استفاده میشود. در این روش ابتدا زنبورها را از کندوی آلوده به داخل یک کندوی خالی بدون قاب ریخته و سه روز درمان آنتیبیوتیکی را در کندوی بیقاب انجام میدهیم. زنبورها نیز با grooming (جوریدن) پوستههای لارو خشک شده و اسپورهای لوک اروپایی را از خود جدا میکنند. در نهایت کندوی خالی شده را به همراه قابهایش با استفاده از شعله، حرارت مستقیم داده و سپس ضدعفونیکننده هایپروتیک را بر تمام بخشهای کندو اسپری کنید. این روش یکی از موثرترین روشهای درمانی برای عفونتهای شدید باکتریایی در زنبورعسل است.
بیماری لوک اروپایی در ایران به عنوان یک بیماری اندمیک (بومی) شناخته میشود و هر ساله بسیاری از زنبورداران ایران با آن دست و پنجه نرم میکنند. برای اینکه درمانهای آنتیبیوتیکی که ما به کار میگیریم موثر واقع شود باید در کنار آن حتما موارد ضدعفونی را رعایت کنیم، قابها را از کندوی آلوده به کندوی سالم منتقل نکنیم و به تغذیه تکمیلی کلنی توجه ویژهای داشته باشیم.
در صورت هر گونه سوال یا نیاز به مشاوره تخصصی در مورد بیماریهای زنبورعسل، میتوانید از طریق شماره 45-021228240 داخلی 103 با کارشناسان ما در بخش زنبورعسل شرکت کیمیا فام تماس حاصل فرمایید.